Cuối năm 2025, đầu năm 2026 tôi được tặng ba cuốn sách quý. Cuốn Lần theo dấu chữ được Nguyễn Thị Bình, phóng viên TTXVN tặng ngày 20-11-2025; cuốn sách 1000 năm kiến trúc Hà Nội được Thanh Nga, người bạn từ hồi lớp 3 tặng ngày 30-12-2025;  cuốn : Hoành phi - câu đối - chữ Hán đền Ngọc Sơn được PGS - TS Hà Đình Đức tặng ngày 1-1-2026.

Cả ba cuốn sách đều đó những bài viết đề cập vùng đất văn hóa Hồ Gươm. Đặc biệt nhất là cuốn sách do PGS. TS Hà Đình Đức tặng: Hoành phi - câu đối - chữ Hán đền Ngọc Sơn.

Sách Lần theo dấu chữ của tác giả Trịnh Hùng Cường do Nhà xuất bản Thông tấn phát hành năm 2023. Cuốn sách này không phải là một cuốn sách lịch sử toàn diện về ngành in ở Việt Nam thời kỳ đầu thuộc địa. Tuy nhiên nó đã cung cấp một tài liệu mang tính phác thảo, tài liệu tham khảo cần thiết cho người quan tâm về lịch sử ngành in của nước ta thời kỳ những năm đầu thế kỷ XIX.

Tôi đang tìm hiểu ngồn gốc ngôi nhà Hồng Vân, số 3 phố Lê Thái Tổ, trên quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, do vậy  đặc biệt quan tâm bài viết Nguyễn Văn Vĩnh với nghề in và xuất bản.

Năm 1919, Jean - Francois - Henri Schneider (1851-1929), chuyên gia người Pháp đầu tiên về in và xuất bản (đến Nam kỳ 1882) trở về Pháp. Ông có gần 20 năm kết hợp với dịch giả, nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh tạo dựng và phát triển ngành in và phát hành báo chí ở Việt Nam. Do vậy khi về nước Henri Scheider đã quyết định giao lại toàn bộ tài sản của mình cho Nguyễn Văn Vĩnh. Điều thú vị chính nhà báo Nguyễn Văn Vĩnh lại là chủ nhân ngôi nhà Hồng Vân trên quảng trường Đông Kinh Nghĩa thục những năm đầu thế kỷ XX. Một cuốn sách quý đôi khi nó chỉ có một bài viết mà mình quan tâm, tìm kiếm trong nhiều năm. Khi nào có dịp tôi sẽ kể cho các bạn nghe về ngôi nhà bán kem Hồng Vân nổi tiếng Hà Mội những năm đầu thế kỷ XX.

Sách 1000 năm Thăng Long, kiến trúc đương đại Hà Nội, những thách thức, bảo tồn và phát triển do Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) xuất bản. Ấn phẩm đặc biệt này được in vào dịp Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội. Kiến trúc Hà Nội thể hiện nhiều sắc mầu của thời gian và không gian. Kiến trúc Hà Nội còn in dấu những kiến trúc từ thế kỷ XI và xa xưa hơn nữa; ngoài kiến trúc truyền thống, kiến trúc Hà Nội còn có sự góp mặt của kiến trúc phương Tây, phương Đông. Tuy có lúc, có nơi còn có độ vênh, thậm chí đối nghịch trong kiến trúc nhưng nhìn tổng thể cơ bản là hài hòa, tương hỗ nhau. Tạo nét đa dạng nhưng rất riêng của đô thị đầy ắp những sự kiện lịch sử, văn hóa...Cuốn sách tập hợp 340 bài viết của các kiến trúc sư. Trong đó có sáu bài viết đề cập kiến trúc khu vực Hồ Gươm. Nhiều ý kiến không chỉ nêu đặc trưng cảnh quan kiến trúc đô thị khu vực Hồ Gươm, mà còn nhấn mạnh cải tạo, quy hoạch các công trình ở Hồ Gươm cần tôn trọng lịch sử.

Cuốn sách Hoành phi - câu đối- chữ Hán đền Ngọc Sơn của tác giả Trần Văn Đạt  đối với tôi đặc biệt quý.

Đầu tháng 11-2025, tôi cùng chị Phan Quyên phóng viên  Truyền hình Hà Nội và NGƯT Vũ Thế Khôi làm ba bộ phim tài liệu về vùng đất văn hóa Hồ Gươm. Tuy không biết chữ hán nhưng được NGƯT Vũ Thế Khôi dịch nghĩa những câu đối ở đền Ngọc Sơn tôi thật sự "choáng" về sự đa nghĩa, thâm sâu của mỗi con chữ viết trên hoành phi, câu đối ở đền Ngọc Sơn. Muốn dịch nghĩa được nó cần hiểu rõ thời thế lúc Vũ Tông Phan và Nguyễn Văn Siêu còn sống. Cuốn sách mà bác Hà Đình Đức tặng tôi đã ghi tỉ mỉ, giải nghĩa từng câu chữ hán ghi trên hoành phi, câu đối ở trong đền cũng như các lớp cổng. Từ đó hiểu sâu hơn mục đích muốn chấn hưng văn hóa Thăng Long  khi Thăng Long không còn được chiều đình nhà Nguyễn coi là mảnh đất rồng bay mà chỉ là mảnh đất phát triển.
Xin chân thành cảm ơn PGS.TS Hà Đình Đức, Nguyễn Thị Thanh Bình và Thanh Nga đã tặng những cuốn sách quý. Đây sẽ là những hiện vật được trưng bày và giới thiệu trong Không gian văn hóa Hồ Gươm.

Hà Hồng

  Đánh giá bài viết